02.01.2026

Potencjalne ograniczenie praw socjalnych obywateli EU w RFN – komentarz do projektu

Ujawniony przez środki masowego przekazu projekt działań wpisuje się w prowadzoną od lat w RFN debatę na temat nadużywania przywilejów socjalnych przez obywateli UE. Udostępnienie dziennikarzom tych materiałów miało pomóc w wysondowaniu reakcji zainteresowanych państw względnie rządu federalnego. Ponieważ ewentualne decyzje w sprawie ograniczeń dotyczyć będą obywateli RP istotne będzie rozważenie opcjonalnej politycznej retorsji. Temat ten potencjalnie obciąży i tak niełatwe relacje bilateralne z Niemcami.

Tematyka pobierania przez obcokrajowców, nie tylko tych z państw członkowskich UE, świadczeń pieniężnych, jest trwałym elementem debaty publicznej w RFN. Pod koniec 2025 r. media donosiły, tytułem przykładu, iż połowa odbiorców zasiłku socjalnego to nie rodowici Niemcy. Pomimo, iż w całości odnośnej liczby, tj. 1.9 mln, jedynie 0,4 mln to obywatele innych krajów Unii, środki masowego przekazu ujawniły materiały landowej konferencji ministerialnej, która dotyczyła zmiany podejścia do omawianego zagadnienia.

Stosownie do prezentowanych informacji oczekuje się, iż władze federalne dążą do przyjęcia przepisów wymuszających podjęcie pracy przez pochodzących z Unii bezrobotnych. Ich celem jest do doprowadzenie do, jak to określono, dobrowolnego powrotu do kraju w momencie uznania, iż perspektywa znalezienia tam zatrudnienia jest wyższa niż w RFN. Identyczna procedura miałaby być podjęta w momencie stwierdzenia, iż Niemcy nie są krajem, w którym dany obywatel ma szansę na podjęcie pracy związanej z odprowadzaniem składek na ubezpieczenie.

Podstawowym instrumentem wprowadzenia omawianych pomysłów miałyby być umowy bilateralne z zainteresowanymi państwami członkowskimi UE. Dokonując rozróżnienia pomiędzy formalnym a faktycznym prawem do swobody poruszania się w UE nie wykluczono zarazem stosowania deportacji w przypadku uznania, iż owo prawo realizowane jest jedynie formalnie, tj. w celu wyłudzenia świadczeń.

Forma dostępności dokumentu pozwala przypuszczać, iż przekazano go dziennikarzom w celu wysondowania potencjalnych reakcji państw UE oraz rządu federalnego. Nie można jednak oczekiwać, iż te pierwsze zgodzą się na podpisanie umowy z Niemcami przyznającymi de factowłasnym obywatelom status osoby gorszej kategorii. Decyzja o definicji praw wewnątrz UE leży ponadto w gestii sądownictwa europejskiego. Może to oznaczać skuteczne zaskarżenie odnośnych porozumień, o ile w ogóle powstaną. Fakt potrzeby ich przyjęcia jest ponadto przyznaniem się landów do porażki. Własne organy ścigania nie potrafiły bowiem skutecznie blokować wyłudzania świadczeń.

W polskim kontekście, ok. 50 tys. osób przyjmuje świadczenia w RFN. Od lat 70. XX w. obowiązuje bilateralna umowa rentowa. Ambasada RP jest też jedną z niewielu placówek, która aktywnie wspiera organizacje pozarządowe próbujące np. pomagać w powrocie do Polski osobom bezrobotnym albo wychodzącym z kryzysu bezdomności.

Potencjalne wprowadzenie restrykcji w świadczeniach winno zatem skutkować nie tylko retorsją rządu RP, ale i przypomnieniem o np. ilości składek odprowadzanych przez polskich pracowników na miejscu, względnie problemach z celowym zawieraniem z nimi umów na czas określony tak, aby skrajnie trudne było ich przedłużenie. Last but not least projekt działań to jedynie polityczny manewr mający ograniczyć narrację AfD o nieudolności władz. Manewr ten nie zastąpi jednak gruntownej reformy systemu zabezpieczeń społecznych w RFN.

Tytus Jaskułowski