11.06.2026

Relacje Kazachstan – Ukraina: taktyczny reset w cieniu wojny

Od połowy 2025 roku relacje Kazachstanu z Ukrainą weszły w fazę taktycznego ożywienia. Ma ono charakter doraźny – wynika z bieżącej kalkulacji krótko- i średnioterminowych zysków, a nie z jakościowego zwrotu w polityce obu państw. Choć dwustronne stosunki pozostają poprawne, są rozwijane w cieniu pogłębiającej się zależności gospodarczej i politycznej Astany od Moskwy, co strukturalnie ogranicza przestrzeń do głębszej kooperacji z Kijowem. Jednocześnie ten powolny, pragmatyczny proces  poszukiwania formuły odnowionej współpracy – mimo niskiej bazy wyjściowej – służy obu stolicom do demonstrowania partnerom międzynarodowym podmiotowości i zdolności do prowadzenia suwerennej – w tym dwustronnej – dyplomacji.

Nowa dynamika

Stroną inicjującą ten reset wzajemnych relacji – i nadającą im większej dynamiki, np. przez decyzje kadrowo-instytucjonalne – pozostaje Ukraina. Kijów zrezygnował z zabiegów o uzyskanie wyraźniejszego wsparcia polityczno-dyplomatycznego ze strony Kazachstanu  na rzecz wpisania relacji z Astaną w narracje o poszukiwaniach sposobów zakończenia wojny oraz bieżącej i powojennej kooperacji gospodarczej. Umożliwiło to ostrożne podjęcie ukraińskiej oferty współpracy przez Kazachstan. Kulminacją tego procesu było pierwsze od pełnoskalowej agresji Federacji Rosyjskiej (FR) na Ukrainę z 24 lutego 2022 r. spotkanie prezydentów Kasyma-Żomarta Tokajewa i Wołodymyra Zełenskiego we wrześniu 2025 r.  na marginesie sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku. Zadeklarowali oni wówczas wolę nadania nowej dynamiki dwustronnym stosunkom.

Kurs na pogłębienie relacji utrzymano mimo kryzysu, który nastąpił po ukraińskich atakach  na infrastrukturę Kaspijskiego Konsorcjum Rurociągowego (CPC) w listopadzie 2025 r. i styczniu 2026 r. Wyrazem jego przełamania były międzyresortowe konsultacje na poziomie wiceministrów spraw zagranicznych w Astanie na przełomie marca i kwietnia 2026 r. W ich trakcie Ołeksandr Miszczenko, zastępca głowy ukraińskiej dyplomacji – i najwyższy rangą przedstawiciel Ukrainy, składający wizytę w Azji Centralnej od rosyjskiej inwazji z 2022 r. – poinformował o decyzji Kijowa o znacznej aktywizacji relacji dwustronnych oraz zainteresowaniu współpracą w formacie „5+1”, czyli „Azja Centralna+Ukraina”. Stanowisko to powtórzył następnie szef MSZ Ukrainy Andrij Sybiha.

Minimum życzliwości, maksimum neutralności

Po agresji Rosji na Ukrainę z 2022 r. Kazachstan utrzymał otwarte kanały politycznego kontaktu z Ukrainą i poprawne, choć wstrzemięźliwe, relacje z tym państwem. Astana nie poparła Moskwy militarnie, zakazała udziału obywateli w wojnie po którejkolwiek ze stron i odrzuciła możliwość uznania rosyjskich zdobyczy terytorialnych na Ukrainie i tzw. republik ludowych na wschodzie tego państwa. Jednocześnie wstrzymywała się lub nie głosowała nad rezolucjami ONZ, potępiającymi Rosję, tak samo jak inne państwa regionu.

Relacje Kazachstanu z Ukrainą w okresie ich niepodległości miały charakter powierzchowny, pozbawiony strategicznego znaczenia politycznego, przy deklarowaniu partnerstwa oraz wzajemnej sympatii i zrozumienia, ze spadającym znaczeniem gospodarczym. Po aneksji Krymu w 2014 r. władze Kazachstanu, zarówno wieloletni lider Nursułtan Nazarbajew, jak i sprawujący formalne rządy od 2019 r. Kasym-Żomart Tokajew, nie uznali rosyjskiej aneksji i podkreślali zasadę nienaruszalności granic, lecz jednocześnie ze zrozumieniem odnosili się publicznie do „rosyjskiego” charakteru Krymu. Unikali też jakiegokolwiek politycznego poparcia dla Ukrainy, priorytetowo traktując relacje z pierwszoplanową dla tego państwa, obok Chin, Rosją.

Kazachstan manifestował początkowo (szczególnie w latach 2022–2023) swoją „neutralność”[1], znaczącą w kontekście sojuszniczego charakteru relacji z Rosją, zdywersyfikował relacje zagraniczne, nie odcinając się przy tym od FR i udzielił niewielkiej pomocy humanitarnej Ukrainie[2]. Podjęto też próby utrzymywania dwustronnych konsultacji ekonomicznych, mimo załamania się niewielkiego wzajemnego handlu, przebiegającego w zdecydowanej większości przez terytorium FR[3].

Napięcia w bilateralnych relacjach rozwiązywano w sposób akceptowalny dla obu stron np. wokół kontrowersyjnej wypowiedzi ambasadora Ukrainy w Kazachstanie Petro Wrublewskiego z sierpnia 2022 r., która spowodowała protest kazachstańskiego MSZ i doprowadziła do odwołania go ze stanowiska przez Zełenskiego trzy miesiące później[4]. Ta postawa pozwoliła utrzymać obu stronom ograniczony dialog. Równocześnie Kazachstan zachował dla Ukrainy status jej najważniejszego partnera politycznego i gospodarczego w regionie Azji Centralnej.

Dystans Kazachstanu i frustracja Ukrainy

Od jesieni 2023 r. Podejście Astany do obu stron wojny rosyjsko-ukraińskiej miało już ugruntowany charakter. Polegało ono na rozwijaniu relacji z Moskwą i utrzymywaniu dystansu wobec Kijowa. Jego cechą charakterystyczną było unikanie osobistych interakcji politycznych na wyższym szczeblu ze stroną ukraińską.

Zarazem prezydent Tokajew był jedynym przywódcą państwa Azji Centralnej, który kilkukrotnie w latach 2022–2024 rozmawiał telefonicznie z prezydentem Zełenskim. Do września 2025 r. nie doszło jednak do osobistego spotkania liderów, ani do regularnych spotkań głów dyplomacji, nawet na marginesie dużych forów międzynarodowych. Kontakty odbywały się sporadycznie poprzez dyplomatów niższego szczebla, głównie w ramach platform multilateralnych (ONZ, OBWE). Kontrastowało to z rozbudowanymi relacjami Akordy z Kremlem na poziomach politycznym i gospodarczym, a także z wizytami prezydenta FR w Kazachstanie (łącznie pięć po 24 lutego 2022 r.), podczas których Tokajew ostentacyjnie deklarował brak kwestii spornych, unikając jednak poparcia dla rosyjskiej agresji.

Podejście Ukrainy wobec polityki Kazachstanu i innych państw Azji Centralnej ewoluowało od początkowych prób uzyskania większej przychylności dla Kijowa[5] do frustracji, gdy ten stan nie ulegał zmianie. Narastające niezadowolenie najdobitniej wyraził W. Zełenski w głośnym wywiadzie dla mediów z Kazachstanu, Kirgistanu i Uzbekistanu z 24 maja 2024 r., mówiąc o „braku realnej neutralności” państw Azji Centralnej wobec Ukrainy i Rosji i ich sprzyjaniu temu drugiemu państwu z powodu strachu przed nim, wymieniając w tym kontekście Kazachstan. Wówczas prezydent Ukrainy przedstawił kilka narracji, których kazachstańska elita rządząca nie mogła – według jej kalkulacji – podjąć w otwartej dyskusji, m.in. o nim jako następnym celu Rosji, podobieństwie sytuacji obu państw czy o walce Ukrainy również za wolność państw takich jak Kazachstan[6].

Choć wywiad ten nie spowodował zamrożenia relacji obu państw, to doprowadził do ich ochłodzenia. Po stronie Kazachstanu w tamtym okresie uwidoczniło się stanowisko, wspierające inicjatywy o niekorzystnym dla Ukrainy charakterze np. propozycji chińsko-brazylijskiego planu pokojowego. Tokajew odrzucał również publicznie możliwość militarnej porażki FR w konflikcie – najdobitniej w trakcie spotkania z ówczesnym kanclerzem Niemiec Olafem Scholzem z 16 września 2024 r. – co wzmacniało w Kijowie percepcję Kazachstanu jako państwa, sprzyjającego bardziej Kremlowi niż prowadzącego niezależną politykę[7].

Synchronizacja dyplomatyczna

Po okresie impasu w dwustronnych stosunkach ponownie z inicjatywą nadania im nowej dynamiki w 2025 r. wyszła Ukraina i została ona podjęta przez Kazachstan. Na zmianę podejścia Kijowa do Astany wpłynęła ocena zmieniającego się otoczenia międzynarodowego, w tym znaczne ożywienie relacji polityczno-gospodarczych Stanów Zjednoczonych z państwami Azji Centralnej, szczególnie z Kazachstanem i Uzbekistanem po objęciu w styczniu 2025 r. prezydentury przez Donalda Trumpa i utrzymanie kursu państw UE na pogłębianie współpracy z partnerami z tego regionu.

Wzajemną wiarygodność wzmacniano przede wszystkim poprzez „synchronizację dyplomatyczną”. W kwietniu 2025 r. Zełenski mianował jako nowego ambasadora Ukrainy w Kazachstanie Wiktora Majkę, doświadczonego dyplomatę z wieloletnim stażem pracy w regionie. Tokajew przyjął jego listy uwierzytelniające 28 sierpnia 2025 r., co zakończyło niemal trzyletni okres reprezentowania Ukrainy w tym państwie na poziomie chargé d’affaires. Od 20 lutego 2026 r. Majko pełni również nowo powołaną funkcję Specjalnego Przedstawiciela Ministra Spraw Zagranicznych Ukrainy ds. Azji Centralnej[8]. W 2025 r. nastąpiła też zmiana na stanowisku ambasadora Kazachstanu w Ukrainie, które objął – uprzednio dwukrotnie pracujący w kazachstańskiej placówce w Kijowie – Toleżan Barlybajew (wręczył listy uwierzytelniające Zełenskiemu 14 czerwca 2025 r.). Obaj ambasadorowie prowadzą widoczną działalność w zakresie dyplomacji politycznej, gospodarczej i kulturowo-humanitarnej.

Ponadto w lipcu 2025 r. w ramach reorganizacji w strukturze MSZ Ukrainy z Departamentu Azji i Pacyfiku wyodrębniono osobną jednostkę ds. centralnoazjatyckich – Zarząd ds. Azji Centralnej[9], podlegający formalnie bezpośrednio ministrowi lub jego pierwszemu zastępcy[10]. Stanowiło to sygnał instytucjonalnego podniesienia rangi tego kierunku w ukraińskiej polityce zagranicznej z poziomu jednego z wielu azjatyckich do taktycznie istotniejszego regionu.

Przełom

Pierwsze spotkanie prezydentów Tokajewa i Zełenskiego po rozpoczęciu pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę odbyło się 23 września 2025 r. na marginesie 80. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku. Był to powrót do prowadzenia relacji na bezpośrednim, wysokim stopniu politycznym. Obaj przywódcy zadeklarowali wówczas chęć ożywienia relacji dwustronnych. Przygotowanie do tego spotkania obejmowało kilka wcześniejszych kontaktów tj. rozmowy telefoniczne liderów z 10 sierpnia i szefów MSZ z 6 września[11] oraz spotkanie ministrów spraw zagranicznych, które odbyło się 20 września 2025 r., również w ramach 80. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku[12].

Odnowiony dialog ukraińsko-kazachstański wpisano w narracje o zakończeniu wojny i powojennej rzeczywistości.

Oparto go na przekazie obu stron o dążeniu do dyplomatycznego uregulowania wojny, co było elementem wizerunkowo ważnym dla Kazachstanu (szczególnie w kontekście relacji tego państwa z FR), podkreślającego od 2022 r. gotowość do mediacji lub pełnienia roli miejsca rozmów pokojowych między Kijowem a Moskwą. Z drugiej strony oparto go na kwestiach bieżącej i przyszłej współpracy gospodarczej np. zainteresowaniu firm kazachstańskich udziałem w odbudowie Ukrainy w zakresie infrastruktury mieszkaniowej i energetycznej. W tym kontekście warto zauważyć, że Ukraina publicznie nie porusza potencjalnie kontrowersyjnych kwestii dwustronnych stosunków z Kazachstanem takich jak obchodzenie sankcji na korzyść FR poprzez terytorium tego państwa[13] czy udział jego obywateli w wojnie po stronie Rosji[14].

Szczególnie znacząca dla nadania nowej dynamiki dwustronnym stosunkom i większego zaangażowania się w nie ze strony Kazachstanu była rozmowa telefoniczna prezydentów z sierpnia 2025 r., przygotowująca „grunt” pod ich spotkanie w ONZ. Jej ważnym kontekstem było to, że miała ona miejsce pięć dni przed szczytem z udziałem Donalda Trumpa i Władimira Putina w Anchorage na Alasce, co na wyrost wzmocniło spekulacje o potencjalnej roli Kazachstanu jako „mediatora” między Ukrainą a Rosją. W tym kontekście ewentualna rola Astany mogła – choć nie musiała – być bardziej instrumentalna i ograniczyła się do funkcji kanału komunikacyjnego – przekazywania wiadomości, testowania stanowisk i sygnalizowania „czerwonych linii”[15].

Kryzys wokół CPC

Największym testem dla odnowionych relacji okazały się ukraińskie uderzenia na infrastrukturę Kaspijskiego Konsorcjum Rurociągowego (CPC)[16]. Atak dronów morskich z 29 listopada 2025 r. na terminal przeładunkowy w rejonie czarnomorskiego Noworosyjska na terytorium FR, a następnie incydenty ze stycznia 2026 r. wymierzone m.in. w tankowce powiązane z państwowym koncernem KazMunayGas, poważnie zakłóciły eksport kazachstańskiej ropy, głównego towaru eksportowego państwa. CPC – odpowiedzialny za około 80 proc. kazachstańskich dostaw na rynki zachodnie – przez kilka tygodni pracował ze znacznie obniżoną przepustowością, co przełożyło się na wymierne straty budżetowe Astany (szacowane na 1,5 mld dolarów w styczniu br.)[17].

Reakcja kazachstańskiej dyplomacji była najostrzejszym publicznym wystąpieniem wobec Ukrainy od początku pełnoskalowej wojny. MSZ państwa wystosowało formalny protest, zaznaczając, że działania te „szkodzą dwustronnym relacjom”[18]. Równocześnie Astana wezwała Ukrainę do zaprzestania ataków na infrastrukturę związaną z CPC. W odpowiedzi Kijów wskazał, że te ataki miały na celu osłabić zdolności do prowadzenia działań militarnych wroga i – zgodnie ze stanem faktycznym – podkreślił, że Kazachstan ani razu nie wyraził dyplomatycznego oburzenia lub współczucia, gdy FR atakowała infrastrukturę cywilną na Ukrainie np. osiedla mieszkalne[19].

Kryzys ten nabrał również wymiaru międzynarodowego za sprawą amerykańskiego démarche, które Waszyngton wystosował wobec Kijowa w lutym 2026 r., podkreślając ryzyko dla interesów gospodarczych USA. Doprowadziły do niego działania dyplomatyczne Astany, jak i naciski amerykańskiego wielkiego biznesu dotyczące potencjalnych strat dla inwestycji w sektorze naftowym Kazachstanu (głównie Chevronu i ExxonMobil jako udziałowców CPC i złóż naftowych, szczególnie złoża Tengiz). Incydenty te, które nastąpiły tuż przed atakiem USA i Izraela na Iran, uwypukliły następnie rosnące znaczenie kazachstańskiej ropy dla bezpieczeństwa energetycznego UE jako trzeciego co do wielkości dostawcy surowca w ostatnich latach, pokrywającego ponad 12 proc. unijnego importu ropy i stanowiącego kluczowy element dywersyfikacji od rosyjskiej ropy po 2022 r.

Kryzys ten ujawnił granice taktycznego zbliżenia Kazachstanu i Ukrainy, wskazując na najbardziej wrażliwy element wzajemnych stosunków w aspekcie gospodarczym.

Obie strony uniknęły dalszej eskalacji retorycznej, zaś Ukraina nie przeprowadziła później ataków na te elementy infrastruktury CPC, które umożliwiają eksport surowca z kazachstańskich złóż (w kwietniu br. miały miejsce ataki Sił Zbrojnych Ukrainy na rosyjską infrastrukturę CPC). Dla Kijowa pokazało to również granice kosztów politycznych, szczególnie w Waszyngtonie, ale też w Brukseli, w związku z osłabianiem zaplecza energetycznego, będącego pod kontrolą Moskwy.

Reset kontynuowany

Wizyta wiceministra spraw zagranicznych Ukrainy Ołeksandra Miszczenki w Kazachstanie w dniach 31 marca–1 kwietnia 2026 r. w wymiarze dwustronnym miała przede wszystkim na celu normalizację relacji po kryzysie związanym z CPC oraz potwierdzenie woli Kijowa i Astany do pogłębienia dwustronnych stosunków. Przy tym była to wizyta najwyższego rangą przedstawiciela ukraińskiego państwa w Azji Centralnej od początku pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę[20], co miało stanowić potwierdzenie rzeczywistych intencji dotyczących nadania relacjom nowej jakości wraz z przeprowadzeniem konsultacji międzyresortowych na szczeblu zastępców ministrów spraw zagranicznych. Miszczenko spotkał się jeszcze z wicepremierem i ministrem gospodarki Serikiem Żumangarinem oraz szefem kazachstańskiej dyplomacji Jermekiem Koszerbajewem. Poruszono kwestie powrotu do współpracy międzyparlamentarnej oraz wznowienia prac Międzyrządowej Komisji ds. Handlu i Współpracy Gospodarczej, zamrożonych w 2022 r. Wizycie towarzyszyło Ukraińsko-Kazachstańskie Forum Biznesowe oraz pierwsza od pełnoskalowej napaści FR na Ukrainę misja biznesowa dwunastu ukraińskich firm w regionach Kazachstanu.

W wymiarze deklaratywnym

strony zadeklarowały podtrzymanie resetu wzajemnych relacji, jednak wymierne efekty wizyty były umiarkowane.

Zgodzono się na przegląd mechanizmów, mających nadać nowej fazie stosunków Ukrainy i Kazachstanu instytucjonalny i gospodarczy wymiar. Mimo zapowiedzi chęci wzmocnienia kooperacji w tym drugim aspekcie nie zawarto nawet memorandów dotyczących konkretnych projektów.

Poinformowano jednak o zidentyfikowaniu obiecujących obszarów współpracy m. in. w przemyśle maszynowym, rolnictwie i przetwórstwie rolno-spożywczym, logistyce czy sektorze farmaceutycznym.

Sygnał o woli Kijowa do znacznej aktywizacji relacji dwustronnych i zainteresowaniu nawiązaniem wielostronnej współpracy w formacie „Azja Centralna+Ukraina” (C5+1)[21] należy wpisywać w szerszą ukraińską politykę, zmierzającą do wzmacniania ukraińskiej obecności poza Europą. W tym kontekście, szczególnie Kazachstan – i w mniejszym stopniu Uzbekistan – zyskały w ukraińskiej hierarchii kierunków polityki zagranicznej. Przy tym region Azji Centralnej – w ramach tej polityki – jest dla Kijowa trzeciorzędny pod kątem znaczenia i interesów, które Ukraina ma aktualnie na Bliskim Wschodzie i w Zatoce Perskiej[22] czy też na Kaukazie Południowym, szczególnie jeśli chodzi o dynamicznie wypełniane treścią relacje z Azerbejdżanem (współpraca w obszarach bezpieczeństwa i energetyki)[23] oraz potencjał ich normalizacji z Gruzją (w transporcie i handlu)[24].

Należy odnotować, że na przełomie kwietnia i maja 2026 r. w przestrzeni medialnej (m. in. za pośrednictwem kanału Telegram AZfront) pojawiły się spekulacje o rzekomo planowanej, a następnie odwołanej pod rosyjską presją podróży prezydenta Zełenskiego do Astany 24 kwietnia 2026 r. Miała ona poprzedzić wizytę ukraińskiego przywódcy w Azerbejdżanie. Biorąc pod uwagę ostrożność, z jaką realizowany jest „reset” między Ukrainą a Kazachstanem oraz fakt, że bilateralne interakcje na wysokim szczeblu wciąż nie obejmują nawet wzajemnych wizyt ministrów spraw zagranicznych, takie – niepotwierdzone przez obie strony – doniesienia są mało wiarygodne.

Perspektywy

Kazachstan i Ukraina próbują wypracować model stosunków dwustronnych w cieniu pełnoskalowej agresji Rosji na drugie z tych państw i trwania wojny. Stosunki te pozostają poprawne – nie są ani dobre, ani złe. Rozwijają się one w cieniu pogłębiania przez Kazachstan współpracy gospodarczej (przy niewielkim odbiciu dwustronnej wymiany handlowej) i politycznej z Rosją, co ogranicza ich głębię i obszary kooperacji.

Dla Kazachstanu reset w relacjach z Ukrainą służy przede wszystkim budowaniu – szczególnie wśród partnerów zachodnich – wizerunku odpowiedzialnego aktora międzynarodowego, prowadzącego suwerenną politykę i wspierającego dyplomatyczne uregulowanie wojny rosyjsko-ukraińskiej. Choć na poziomie retorycznym Astana konsekwentnie podkreśla poszanowanie zasad integralności terytorialnej i suwerenności państw, co stanowi podstawę do dialogu z Kijowem, to w praktyce te deklaracje są temperowane przez rosnącą niechęć do zadrażniania relacji z Moskwą, traktowaną jako najważniejszy partner, ale też najpoważniejsze zagrożenie. Tendencja ta uwidoczniła się w 2024 roku, kiedy strona kazachstańska wspierała propozycje negocjacyjne – niekorzystne z punktu widzenia Ukrainy – na zasadzie osiągnięcia „pokoju za wszelką cenę”. W efekcie konstruktywność postawy Kazachstanu przybiera coraz bardziej wizerunkowy charakter.

Przy coraz ściślejszej współpracy z Rosją, Kazachstan nie podejmie żadnych kroków, mogących w wymiarach politycznym i gospodarczym być zinterpretowanymi przez Kreml jako zbliżenie z Kijowem przeciwko niemu. Świadczy o tym np. brak zgody politycznej na egzekucję niekorzystnego dla Gazpromu wyroku arbitrażu międzynarodowego w jego sporze z Naftohazem dotyczącym opłat za tranzyt gazu ziemnego, na który zezwolił sąd Międzynarodowego Centrum Finansowego w Astanie[25]. Astana ma również minimalne zdolności do wpływania na Rosję w sprawie podjęcia rozmów pokojowych z Ukrainą. Zgoda obu stron na to, aby Kazachstan pełnił rolę mediatora czy miejsca negocjacji – co Astana konsekwentnie oferuje, szczególnie Kijowowi – choć niewykluczona, jest mało prawdopodobna.

Dla Ukrainy próba zacieśnienia relacji z Kazachstanem – i szerzej z państwami Azji Centralnej – również ma przede wszystkim charakter dyplomatyczno-propagandowy. Stanowi ona wyraz pragmatycznego dostosowania się Kijowa do aktualnej sytuacji międzynarodowej, w której Astana i inne stolice regionu zyskały na znaczeniu dla UE i USA. Ich interesy związane z udziałami w złożach naftowych Kazachstanu i bezpieczeństwem energetycznym wpłynęły na powstrzymanie się od dalszych ataków na infrastrukturę CPC, co umożliwia kontynuowanie dialogu z Kazachstanem.

Aktywizacja polityki Ukrainy wobec Kazachstanu i – w mniejszej mierze Uzbekistanu – pokazuje zdolność Kijowa do samodzielnego nawiązywania relacji z państwami Azji Centralnej, bez pośrednictwa ze strony innych partnerów (w tym zachodnich). Deklaracje o woli pogłębienia stosunków z Kazachstanem oraz zainicjowania współpracy w formacie wielostronnym obliczone są bardziej na bieżące „sondowanie” możliwości i granic kooperacji niż na rzeczywistą chęć osłabienia roli polityczno-gospodarczej Rosji w Azji Centralnej. W tym kontekście po stronie Kijowa jest świadomość, że uruchomienie formatu Azja Centralna+Ukraina jest mało prawdopodobne, biorąc pod uwagę niechęć do zadrażniania relacji z Rosją nie tylko ze strony Kazachstanu czy Uzbekistanu, ale np. Kirgistanu i Tadżykistanu, daleko bardziej uwzględniających w swoich kalkulacjach zdanie – i potencjalne retorsje – ze strony Kremla.

Zmieniające się podejście Kijowa do Astany i innych stolic regionu świadczy również o jego samoograniczeniu się i rezygnacji z polityki mającej na celu uzyskanie ich moralno-politycznego poparcia na rzecz akceptacji zmieniającej się roli regionu w polityce światowej i oparcia współpracy z jego państwami na gospodarce. W tym kontekście Ukraina może w przyszłości realizować swoje interesy ekonomiczne w Azji Centralnej, dzięki wzmocnieniu swojej pozycji na Kaukazie Południowym (dotyczy to szczególnie Azerbejdżanu) i prowadzeniu przyjaznych relacji z Turcją. Jednocześnie ewolucja ukraińskiego podejścia stanowi sygnał dla partnerów europejskich, że Kijów będzie angażował się we współpracę, najprawdopodobniej punktowo z państwami Azji Centralnej i że nie będzie to przedmiotem nasilonych kontrowersji, przy utrzymaniu ich obecnego stosunku do wojny.

Realna kooperacja obu stron, przede wszystkim gospodarcza, jest hamowana przez wpływ wojny na szlaki transportowo-handlowe. Przy tym oparcie jej na komponencie biznesowym i powstrzymanie się od ataków Ukrainy na infrastrukturę CPC, pozwala sądzić, że przynajmniej w ograniczonym wymiarze kierunek na rozwój gospodarczego komponentu relacji będzie kontynuowany. Ukraina również najprawdopodobniej wzmocni – poprzez poparcie dla biznesu – uczestnictwo w inicjatywach dotyczących korytarzy transportowych w obszarze Morza Czarnego i Kaspijskiego.

Fot.: Latarnia morska w Aktau (w latach 1964–1991 Szewczenko) nad Morzem Kaspijskim, archiwum prywatne autora.

[1] Istotę tego podejścia oddał Temur Umarov, określając ówczesne relacje Kazachstanu z Rosją jako „neutralnie sojusznicze”. Т. Умаров, Слишком нейтральный союзник. Ждет ли Казахстан судьба Украины, Комментарий, Carnegie Politika, 4.08.2022.

[2] Objęła ona dostawy 28,2 ton leków i 17,5 tony artykułów pierwszej potrzeby, a także 41 agregatów prądotwórczych i trzech ambulansów. Dla porównania prywatni wolontariusze z Kazachstanu do połowy 2023 r. wysłali na Ukrainę 550 ton środków pomocowych. Jej symbolem stały się „jurty niezłomności”, służące m. in. jako mobilne punkty ogrzewania w okresie ataków na ukraińską infrastrukturę energetyczną zimą 2022/2023 roku.

[3] Według danych Państwowej Służby Celnej Ukrainy w latach 2021–2023 wzajemne obroty handlowe spadły o ponad 60% z 1,4 mld do 531 mln USD. Ukraina eksportowała głównie artykuły rolno-spożywcze, a Kazachstan – surowce energetyczne.

[4] Podczas wywiadu z kazachskim blogerem stwierdził, że: „Im więcej Rosjan [Ukraina, Ukraińcy – przyp. aut] zabijemy teraz, tym mniej ich będą musiały zabijać nasze dzieci”. Wywołało to protest rosyjskiego MSZ i – z pewnością – silne naciski na Kazachstan ze strony FR. Odwołanie Wrublewskiego przez Zełenskiego pozwoliło Kazachstanowi uniknąć wrażenia realizacji żądań Rosji. Kazakhstan snubs Russian demand to expel Ukrainian ambassador, Reuters, 5.10.2022.

[5] Zob. np. artykuł Andrija Jermaka, ówczesnego Szefa Kancelarii Prezydenta Ukrainy. A. Yermak, Central Asia crucial in Ukraine’s chimera battle, Daily Sabah, 24.04.2023.

[6] Wywiad Zełenskiego miał charakter dyplomatyczno-propagandowy (odbył się on w Charkowie przy drukarni, zniszczonej dzień wcześniej w wyniku rosyjskiego bombardowania). W tym wymiarze  jego celem było napiętnowanie przywódców regionu za ich spolegliwą postawę wobec FR. Oficjalnie przedsięwzięcie miało zachęcić liderów państw Azji Centralnej do udziału w Szczycie Pokojowym w  Szwajcarii (czerwiec 2024 r.), w którym żaden z nich nie uczestniczył.

[7] E. Ozkan, B. Eruygur, Kazakh president says Chinese-Brazilian peace plan for Ukraine war ‘deserves support, Anadolu Agency, 16.09.2024; V. Ismailov, Tokayev: Russia is ‘Militarily Invincible’, The Times of Central Asia, 16.09.2024.

[8] Ukraina przez cały okres pełnoskalowej agresji zachowuje czynne ambasady w pięciu państwach Azji Centralnej.

[9] W ramach reorganizacji powstał też Departament ds. Państw Nieprzyjaznych np. Rosji, Białorusi, Korei Północnej.

[10] W praktyce jego pracami kieruje aktualnie wiceminister Miszczenko.

[11] Andrij Sybiha po tej rozmowie zapowiedział „kompleksową renowację relacji dwustronnych”.

[12] 26 września 2025 r. również w ramach 80. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku  Sybiha spotkał się z głową dyplomacji Uzbekistanu Bachtiorem Saidowem. Poprzedni kontakt na  szczeblu szefów MSZ obu państw miał miejsce w 2021 r.

[13] Na ukraińskiej liście sankcyjnej figurują 24 podmioty i jednostki powiązane z Kazachstanem, 22 z Kirgistanem, 18 z Uzbekistanem oraz 1 z Tadżykistanem. Dla porównania znajduje się tam 298 podmiotów związanych z Gruzją, 57 z Azerbejdżanem, 51 z Armenią, 44 z Turcją oraz po 30 z  Niemcami i Francją. Na podstawie Państwowego Rejestru Sankcji Rady Bezpieczeństwa  Narodowego i Obrony Ukrainy, https://drs.nsdc.gov.ua/subjects.

[14] Ukraiński projekt „Chcę Żyć” zidentyfikował dotąd 12 666 obywateli państw Azji Centralnej, walczących  po stronie wojsk rosyjskich w walkach na Ukrainie, w tym 2 389 Kazachstańczyków. S. Jalolova, Over 12,600 Central Asians Identified in Russian Army, The Times of Central Asia, 21.04.2026.

[15] Wtedy Tokajew po raz pierwszy przedstawił w kompleksowy sposób stanowisko Kazachstanu wobec konfliktu. Podkreślił „głęboki szacunek Kazachów dla narodu ukraińskiego, jego historii, kultury i języka”, poparcie Astany dla „sprawiedliwej formuły pokojowej” w oparciu o Kartę  Narodów Zjednoczonych, „nienaruszalność granic (…) oraz integralność terytorialną suwerennych państw”. Jednocześnie powiedział, że priorytetem powinno być „zachowanie i ochrona ukraińskiej państwowości”, w tym poprzez międzynarodowe gwarancje bezpieczeństwa oraz dążenie obu stron do zakończenie konfliktu na zasadzie „lepszy zły pokój niż dobra wojna” [w sensie zdolności do jej długotrwałego prowadzenia – przyp. aut.], czym sugerował zgodę na de facto akceptację przez Ukrainę strat terytorialnych. Office of the President of the Republic of Kazakhstan, President Tokayev Holds Telephone Conversation with President of Ukraine Volodymyr Zelenskyy, Akorda.kz, 10.08.2025. Z kolei Zełenski akcentował, że „niebezpieczne (…) jest traktowanie niepodległego państwa jako terytorium przeznaczonego do podziału”, co stanowiło odniesienie do  krążących – i potwierdzonych na szczycie w Anchorage – propozycji rosyjskich zmierzających do  uzyskania kontroli nad całym Donbasem. Jednocześnie odrzucił on jako niewiążące porozumienia dotyczące Ukrainy, które miałyby zapadać bez jej udziału.  Office of the President of Ukraine, President of Ukraine Held a Phone Conversation with the President of Kazakhstan, 10.08.2025.

[16] Dwustronne napięcia dotyczące ataków Sił Zbrojnych Ukrainy na infrastrukturę CPC pojawiły się już na przełomie lutego i marca 2025 r., gdy ukraińskie dronów atakowały obiekty pomocniczej infrastruktury CPC na terytorium Rosji.

[17] D. Zielińska, Ukraińskie ataki na ropociąg CPC: perspektywy sektora naftowego  Kazachstanu, Analizy OSW, 4.02.2026.

[18] Stwierdzono w nim też, że listopadowe uderzenia są „aktem agresji na obiekt o wyłącznie  cywilnym charakterze”, co w rzeczywistości miało charakter „półprawdy”. Rosja, dzięki zarobkom z funkcjonowania CPC (jej firmy posiadają kontrolny pakiet udział w konsorcjum) otrzymuje pokaźny  zastrzyk finansowy do jej budżetu w warunkach prowadzenia najeźdźczej wojny.

[19] W tym kontekście należy odnotować, że w reakcji na rzekomy ukraiński atak dronowy na jedną  z rezydencji W. Putina pod koniec grudnia 2025 r. liderzy Azji Centralnej (w tym Tokajew) wyrazili solidarność z Rosją, potępiając go jako „akt terroryzmu”.

[20] Miszczenko z Kazachstanu udał się do Uzbekistanie. Wizyta w Taszkencie miała wyraźnie niższą rangę polityczną. Ograniczyła się do konsultacji z pierwszym zastępcą ministra spraw zagranicznych oraz wiceministrem ds. inwestycji, przemysłu i handlu, a komponent biznesowy był znacznie skromniejszy. Potwierdziło to, że w ramach strategii Kijowa wobec Azji Centralnej priorytetem pozostaje Astana, a Taszkent traktowany jest jako uzupełnienie.

[21] Stanowisko to wzmocniło jego powtórzenie przez ministra Sybihę w wywiadzie z 13 maja 2026 r. Ukraine’s Foreign Minister on Kazakhstan, Trade, and War, The Times of Central Asia, 19.05.2026.

[22] Y. Gaber, Zelenskyy’s Middle East and Turkey tour reveals a new regional order in the making, TURKEYSource/ Atlantic Council, 14.04.2026.

[23] Zelensky in Azerbaijan: possible Ukraine-Russia talks in Baku, alongside other developments, JAMnews, 26.04.2026.

[24] B. Krzysztan, J. Olchowski, Nowe otwarcie? Relacje gruzińsko-ukraińskie, Komentarze IEŚ, Nr 1629 (134/2026), Instytut Europy Środkowej, 29.05.2026.

[25] S. Moody, Naftogaz enforces against Gazprom in Kazakhstan, GAR Global Arbitration Review, 21.05.2026.

Marcin Popławski