17.11.2024

Wyrok Federalnego Trybunału Konstytucyjnego w sprawie działań niemieckiego wywiadu w sektorze SIGINT

Opublikowane 7 listopada br. orzeczenie[1] Trybunału uznało część kompetencji Federalnej Służby Wywiadowczej (BND) dotyczących prowadzenia za granicą rozpoznania elektronicznego za nieprecyzyjne i wymagające nowego określenia. Wyrok ten doprowadzi jednak wyłącznie do komplikacji w organizowaniu współpracy zagranicznej wywiadu RFN. Nie wpłynie w żadnym stopniu na pracę operacyjną służb. Najbardziej pokrzywdzonymi w sprawie pozostaną ponadto i tak podmioty skarżące odnośne przepisy.

Prowadzenie rozpoznania radioelektronicznego (tzw. SIGINT) przez służby specjalne poza granicami kraju posiada od lat uzasadnienie operacyjne. Infiltracja połączeń komunikacyjnych służy walce z terroryzmem i typowym celom kontrwywiadowczym. Znane są np. przypadki infiltracji połączeń rządowych PRL organizowanej przez służby NRD w Warszawie. Prowadziło to do naturalnego i akceptowanego faktu łamania przy tym tajemnicy korespondencji. Po to zresztą prowadzono infiltrację. Identyczna sytuacja w państwach demokratycznych generowała jednakże skargi konstytucyjne organizacji broniących praw człowieka. Ich celem było ograniczenie uprawnień służb specjalnych.

Omawiana niniejszym sprawa, wniesiona m.in. przez organizację Amnesty International, dotyczyła ochrony danych pozyskiwanych przy okazji infiltracji przez BND połączeń telefonicznych za granicą, ale kierowanych do Niemiec, a także przechowywania zdobytych przy okazji danych. Federalny Trybunał Konstytucyjny rozpoznając ją uznał, iż fakt takiego działania, dokonywanego z uwagi na ochronę bezpieczeństwa narodowego, jest co prawda dopuszczalny. Brakuje jednakże modelu kontroli sądowej odnośnych procedur w momencie, gdy nadzorowane połączenie kierowane jest do RFN. Podsłuch rozmów telefonicznych w Niemczech pozostaje bowiem zakazany przez konstytucję.

Istniejący nadzór parlamentarny nad działaniami w obszarze SIGINT Trybunał uznał za niewystarczający. Oczekiwał przedłużenia czasu, w którym przechowywano dokumentację konkretnych posunięć oraz poprawy ochrony prywatności danych cudzoziemców zbieranych przy okazji przez BND. Konkretne przepisy i rozwiązania powinny być, stosownie do orzeczenia, przygotowane do końca 2026 r.

Poza uchwaleniem nowych przepisów, orzeczenie Trybunału nie zmieni w swej istocie niczego. Służby nadal będą podsłuchiwać rozmowy za granicą oraz w Niemczech, korzystając jedynie z usług zaprzyjaźnionych wywiadów po to aby fizycznie nie ponosić odpowiedzialności za niekonstytucyjne działania. Tyle tylko, że te ostatnie, korzystając z większej swobody operacyjnej, nie będą zawsze skłonne do pomocy BND wiedząc, iż ich praca może stać się przedmiotem debaty sądowej w RFN. Wywiady państw obcych uzyskały zaś dzięki orzeczeniu dodatkowy instrument utrudniania pracy BND, poprzez monitorowanie jej nielegalnych prac i celowe przekazywanie informacji o tym np. środkom masowego przekazu. Jakakolwiek, parlamentarna lub sądowa, kontrola pracy sektora OSINT powoduje ponadto ryzyko ujawniania konkretnych rozwiązań technologicznych a także potencjału rozpoznania elektronicznego BND za granicą.

Należy w związku z tym oczekiwać takiego lobbingu służb, który doprowadzi do tego, iż ostateczna wersja nowych przepisów sprzyjać będzie instytucjom kontrolowanym a nie gremiom kontrolnym, tym bardziej iż w nowej kadencji Bundestagu coraz większe znaczenie uzyskają ugrupowania posądzane o zbyt dużą sympatię np. do Rosji, takie jak AfD czy BSW. Prawami do prywatności cudzoziemców oraz zastrzeżeniami Amnesty International nikt jednak w BND i tak nie będzie się przejmował.

[1] 1 BvR 1743/16, 1 BvR 2539/16

Fotografia: Źródło Wikimedia Commons

Tytus Jaskułowski