30.03.2026

Sprawozdanie z obserwacji referendum konstytucyjnego w Republice Kazachstanu

Trybunał Konstytucyjny Republiki Kazachstanu opublikował projekt nowej ustawy zasadniczej w dniu 31 stycznia 2026 r. Ogólnokrajowe referendum w sprawie zmian konstytucyjnych zostało przeprowadzone w dniu 15 marca 2026 r. W dniach 14–15 marca 2026 r. dr Małgorzata Samojedny, prezes The Opportunity Institute for Foreign Affairs, uczestniczyła w obserwacji referendum w charakterze międzynarodowego obserwatora.

Wizyta rozpoczęła się briefingiem dla zagranicznych dziennikarzy w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Republiki Kazachstanu, który poprowadził wiceminister spraw zagranicznych Arman Issetov. W trakcie spotkania przedstawiono podstawowe informacje dotyczące organizacji referendum oraz podkreślono znaczenie obecności obserwatorów międzynarodowych. Wskazano, że procesowi referendalnemu przyglądało się 359 obserwatorów międzynarodowych oraz 206 zagranicznych dziennikarzy. Podkreślono również, że obywatele Kazachstanu mieli możliwość oddania głosu zarówno na terytorium kraju, jak i w placówkach dyplomatycznych za granicą.

Szczegółowe informacje dotyczące przebiegu i organizacji referendum zostały przedstawione podczas spotkania z przedstawicielami Centralnej Komisji Referendalnej, któremu przewodniczył Mukhatar Yerman, członek Centralnej Komisji Wyborczej. Zarówno briefing w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, jak i spotkanie z przedstawicielami komisji odbywały się z zachowaniem ciszy przedwyborczej. Nie prowadzono agitacji politycznej, ograniczając się wyłącznie do informowania o procesie oraz zachęcania obywateli do udziału w głosowaniu.

Lokale referendalne były czynne w godzinach od 7:00 do 20:00. W dniu głosowania przeprowadzono obserwację w czterech obwodowych komisjach referendalnych – trzech zlokalizowanych w Astanie oraz jednej w miejscowości Koschi, oddalonej o około 15 kilometrów na południe od stolicy.

Pierwszym obserwowanym punktem była obwodowa komisja referendalna zlokalizowana w budynku opery w Astanie. Przy wejściu do lokalu zastosowano bramki bezpieczeństwa oraz kontrolę osób wchodzących. Komisja była usytuowana z boku pomieszczenia, a proces głosowania przebiegał w sposób uporządkowany i zgodny z przyjętymi procedurami, obejmując identyfikację i rejestrację wyborcy, wydanie karty do głosowania oraz oddanie głosu w kabinie. Przy wejściu znajdowały się tablice informacyjne zawierające projekt zmian konstytucyjnych oraz instrukcję głosowania w języku kazachskim i rosyjskim. Zapewniono również rozwiązania ułatwiające udział w głosowaniu osobom z niepełnosprawnościami, w tym materiały w alfabecie Braille’a oraz możliwość odsłuchania treści projektu konstytucji. Rozwiązania te funkcjonowały prawidłowo.

Kolejnym miejscem obserwacji była obwodowa komisja referendalna w Bibliotece Narodowej w Astanie. Przy wejściu do lokalu znajdowały się bramki bezpieczeństwa, jednak kontrola była mniej rygorystyczna niż w poprzednim miejscu. W sali głosowania umieszczono banery prezentujące projekt zmian konstytucyjnych. Organizacja procesu głosowania była analogiczna, a komisja zasiadała naprzeciw kabin do głosowania. W lokalu obecni byli niezależni obserwatorzy, w tym przedstawiciele mediów. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez komisję, przewidywano oddanie ponad 2000 głosów. W trakcie wizyty swój głos oddawała wicepremier Kazachstanu.

Trzecim punktem obserwacyjnym była obwodowa komisja referendalna w miejscowości Koschi, liczącej około 58 tysięcy mieszkańców i stanowiącej zaplecze ludnościowe dla Astany. Komisja mieściła się w budynku szkoły. Podobnie jak w innych lokalach, udostępniono tablice informacyjne zawierające projekt zmian konstytucyjnych. Szczególną uwagę zwracało bardzo dobre przygotowanie stanowiska dla osób z niepełnosprawnościami, obejmujące materiały w alfabecie Braille’a, komputer z funkcją odsłuchu treści projektu oraz środki do dezynfekcji sprzętu. W lokalu obecni byli również inni obserwatorzy. Zauważalna była większa obecność elementów tradycyjnego stroju wśród wyborców, co wskazuje na silne poczucie tożsamości kulturowej mieszkańców.

Ostatnim obserwowanym miejscem była obwodowa komisja referendalna zlokalizowana w szkole w Astanie. Komisja liczyła około siedmiu członków, a w lokalu obecne było liczne grono obserwatorów społecznych. Zapewniono zarówno standardowe kabiny do głosowania, jak i stanowiska dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Organizacja pracy komisji była na wysokim poziomie.

Na podstawie przeprowadzonych obserwacji należy stwierdzić, że proces referendum konstytucyjnego w odwiedzonych lokalach był dobrze zorganizowany i przeprowadzony w sposób profesjonalny. Zapewniono dostępność materiałów informacyjnych w dwóch językach oraz odpowiednie warunki dla osób z niepełnosprawnościami. Przebieg głosowania nie budził zastrzeżeń ani nie wskazywał na występowanie nieprawidłowości.

Małgorzata Samojedny